स्थानीय वर्षा बिना आएको विनाशकारी बाढी: तिब्बतबाट आएको आकस्मिक बहावले रसुवादेखि त्रिशूलीसम्म मच्चायो तबाही

तिब्बततर्फ हिमपहिरोका कारण नदी थुनिएर एकाएक पानी खुलेको प्रारम्भिक आकलन, वास्तविक कारणबारे अनुसन्धान जारी

काठमाडौं – रसुवामा ठूलो वर्षा नभएको बिहान तिब्बततर्फबाट आएको आकस्मिक ठूलो बहावले भोटेकोशी नदीमा विनाशकारी बाढी ल्याएको छ। बिहान करिब ९ बज्नुअघि नेपाल प्रवेश गरेको बहावले केही समयमै रसुवागढी, टिमुरे र स्याफ्रुबेसीसहितका क्षेत्रलाई गम्भीर रूपमा प्रभावित गरेको हो।

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणको प्रारम्भिक आकलनअनुसार तिब्बततर्फ हिमपहिरोका कारण नदी थुनिएको र थुनिएको पानी एकाएक खुलेपछि ठूलो बाढी नेपालतर्फ आएको हुन सक्ने देखिएको छ। यद्यपि घटनाको वास्तविक कारणबारे अन्तिम वैज्ञानिक निष्कर्ष आइसकेको छैन।

प्राधिकरणका अनुसार बाढीको बहाव करिब बिहान ८:४० बजेतिर नेपाल प्रवेश गरेको प्रारम्भिक विवरण छ। त्यसलगत्तै रसुवागढी–टिमुरे क्षेत्रमा ठूलो क्षति हुन थालेको थियो।

२२ जनाको मृत्यु, सयौं सम्पर्कविहीन

बुधबार साँझसम्म प्राप्त विवरणअनुसार बाढीमा परी २२ जनाको मृत्यु पुष्टि भएको छ।

नेपाल पर्यटन बोर्डका अनुसार ३८४ जना सम्पर्कविहीन रहेका छन्। तीमध्ये २९१ विदेशी नागरिक र ३२ सुरक्षाकर्मीसमेत छन्। सम्पर्कविहीन भनिएका सबै व्यक्ति बाढीमा बेपत्ता भएको पुष्टि भने भइसकेको छैन। सडक र सञ्चार सम्पर्क विच्छेद भएकाले ठूलो संख्यामा मानिससँग सम्पर्क हुन नसकेको हो।

लाङटाङ खोला जलविद्युत् आयोजनासँग सम्बन्धित ६० कर्मचारी तथा कामदार सम्पर्कविहीन रहेको र रसुवा भन्सार कार्यालयका १५ कर्मचारी पनि सम्पर्कमा आउन नसकेको विवरण सार्वजनिक भएको छ।

नेपाली सेनाले बुधबार साँझसम्म ८८ जनाको उद्धार गरेको जनाएको छ। खराब मौसमका कारण हेलिकप्टरमार्फत भइरहेको उद्धार कार्य पनि पटक–पटक प्रभावित भएको छ।

रसुवागढी–टिमुरे क्षेत्रमा व्यापक क्षति

बाढीको सबैभन्दा ठूलो प्रभाव रसुवागढी र टिमुरे क्षेत्रमा परेको छ। बजार, सुरक्षा चौकी, सडक, पुल र अन्य भौतिक संरचनामा व्यापक क्षति पुगेको छ।

नेपाल प्रहरीले टिमुरे इलाका प्रहरी कार्यालय, स्याफ्रुबेसी प्रहरी चौकी र रसुवागढी प्रहरी चौकीमा क्षति पुगेको जनाएको छ।

नेपाल–चीन जोड्ने महत्वपूर्ण सडक सञ्जाल पनि प्रभावित भएको छ। सडक विभागका अनुसार बेत्रावतीदेखि रसुवागढीसम्मको करिब ४२ किलोमिटर सडक खण्ड विभिन्न स्थानमा क्षतिग्रस्त भएको छ। सो क्षेत्रमा रहेका केही पुलसमेत बगेको विवरण छ।

बहाव त्रिशूली हुँदै तल्लो क्षेत्रमा

भोटेकोशीमा आएको बाढी स्याफ्रुबेसी, मेलुङ, बेत्रावती, त्रिशूली र बट्टार हुँदै तलतिर अघि बढेको थियो।

बाढी पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार दिउँसोसम्म बाढीको प्रभाव धादिङको गल्छी क्षेत्रमा पुगेको थियो। त्यसपछि मुग्लिङ हुँदै त्रिशूली नदीको तल्लो तटीय क्षेत्रमा सतर्कता जारी गरिएको थियो।

त्रिशूली नदी मुग्लिङ आसपास मर्स्याङ्दीसँग मिसिन्छ। त्यसपछि देवघाट क्षेत्रमा त्रिशूली र कालीगण्डकीको संगमबाट नारायणी नदी बन्ने भएकाले चितवनतर्फका नदीकिनार क्षेत्रलाई पनि सतर्क रहन आग्रह गरिएको छ।

प्राधिकरणले भोटेकोशी, त्रिशूली र नारायणी नदी किनारका बासिन्दालाई सुरक्षित स्थानमा जान आग्रह गरेको छ।

आठ जलविद्युत् आयोजना प्रभावित

ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयका अनुसार रसुवाका आठ जलविद्युत् आयोजना प्रभावित भएका छन्।

तीमध्ये पाँच आयोजना सञ्चालनमा थिए भने तीन आयोजना निर्माणाधीन अवस्थामा थिए।

प्रभावित आयोजनामा अपर त्रिशूली–१, रसुवागढी, रसुवा भोटेकोशी, सान्जेन खोला, अपर मेलुङ ए, मेलुङ खोला, लाङटाङ खोला र चिलिमे रहेका छन्।

सञ्चालनमा रहेका पाँच आयोजनाको कुल क्षमता २३६ मेगावाट रहेको छ भने निर्माणाधीन तीन आयोजनाको कुल क्षमता ३४२.४२ मेगावाट रहेको जनाइएको छ।

ऊर्जा मन्त्रालयले आयोजनाहरूमा भएको वास्तविक क्षतिको विस्तृत मूल्यांकन गर्न निर्देशन दिएको छ।

स्थानीय भारी वर्षा थिएन

यस बाढीको असामान्य पक्ष स्थानीय मौसम हो।

जल तथा मौसम विज्ञान विभागका अनुसार घटनाअघि रसुवा क्षेत्रमा यस्तो ठूलो बाढी निम्त्याउने स्तरको भारी वर्षा भएको थिएन।

प्रारम्भिक आकलनले तिब्बततर्फको ल्हेन्दे नदी क्षेत्रमा हिमपहिरोका कारण नदी थुनिएको र त्यसपछि पानी एकाएक खुलेको हुन सक्ने संकेत गरेको छ।

केही विज्ञले हिमताल फुटेको सम्भावनासमेत नकारेका छैनन्। तर अहिले नै यसलाई निश्चित रूपमा हिमताल विस्फोटजन्य बाढी (GLOF) भन्न पर्याप्त प्रमाण उपलब्ध नभएको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

अहिलेसम्मको प्रारम्भिक निष्कर्ष भने तिब्बततर्फ नदी थुनिएपछि भएको आकस्मिक ठूलो पानीको निकासका कारण बाढी आएको हुन सक्ने भन्ने हो।

सीमापार पूर्वसूचना प्रणालीबारे प्रश्न

घटनाले नेपाल–चीन सीमापार विपद् पूर्वसूचना प्रणालीको प्रभावकारितामाथि पनि प्रश्न उठाएको छ।

तिब्बततर्फ विकसित भएको घटनाबारे नेपालमा जानकारी पुग्दा बाढी सीमाक्षेत्रमा आइपुग्ने अवस्थामा रहेको प्रारम्भिक विवरणले देखाएको छ।

स्थानीय वर्षामा आधारित परम्परागत चेतावनी प्रणालीले यस्तो सीमापार हिमाली घटनामा पर्याप्त समय नदिन सक्ने भएकाले वास्तविक समयको सीमापार जलविज्ञान तथा उच्च हिमाली जोखिम निगरानी प्रणालीको आवश्यकता फेरि उजागर भएको छ।

उद्धार र सरकारी प्रतिक्रिया

सरकारले नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बललाई खोज तथा उद्धारमा परिचालन गरेको छ।

घाइतेहरूको सरकारी अस्पतालमा निःशुल्क उपचार गर्ने निर्णय गरिएको छ भने मृतकका परिवारलाई प्रचलित कानूनअनुसार आर्थिक सहायता उपलब्ध गराउने सरकारले जनाएको छ।

खराब मौसम, सडक विच्छेद र सञ्चार अवरोधका कारण उद्धार कार्य कठिन बनेको छ।

सरकारले आवश्यकताअनुसार चीन र भारतसँग पनि समन्वय गर्ने जनाएको छ।

नोट: मृत्यु, बेपत्ता, सम्पर्कविहीन र क्षतिको विवरण खोज तथा उद्धार जारी रहेकाले परिवर्तन हुन सक्छ। “सम्पर्कविहीन” संख्या स्वतः बाढीमा बेपत्ता भएको संख्या होइन।