के हो एचएमपिभी, कसरी जोगिने?

२२ पुष, काठमाडौं ।

ह्युमन मेटान्युमोभाइरस भाइरस अर्थात् एचएमपिभी भाइरसबाट चीन आक्रान्त छ भने भारतमा पनि यो भाइरस दुई बालबालिकामा देखिइसकेको छ । नेपालमा पनि जोखिम रहेको यो भाइरस आखिर के हो त?

हालसम्मको अध्ययनअनुसार यो भाइरस २ सय देखि ४ सय वर्ष पहिले चराबाट उत्पत्ति भएको मानिन्छ । तर त्यसयता यो भाइरसले बारम्बार आफूलाई परिवर्तन गरिरहेको छ अर्थात्, म्युटेट भइरहेको छ । अहिले अवस्था कस्तो आइसक्यो भने यो भाइरसले अब चराहरूलाई सङ्क्रमित गर्न सक्दैन ।

अमेरिकी सरकारको सेन्टर फर डिजिज कन्ट्रोल एन्ड प्रिभेन्सन (सीडीसी) का अनुसार सन् २००१ मा मानिसमा यो भाइरस भेटिएको थियो । यो भाइरसले सबै उमेरका मानिसलाई संक्रमित बनाउनसक्ने देखिएको ।

एचएमपिवीका मुख्य लक्षणहरुमा बिरामीलाई ज्वरो आउने, खोकी लाग्ने, नाक बन्द हुने र सास फेर्न गाह्रो हुने जस्ता समस्या देखिन्छन् । यो बढ्दै गए ब्रोंकाइटिस वा निमोनियासमेत हुन सक्छ । यसको संक्रमण अवधि सामान्यतया तीनदेखि ६ दिनसम्मको हुने देखिएको भए पनि रोगको अवधि कम वा बढी हुन सक्छ । यो सङ्क्रमण कति गम्भीर छ त्यसमाथि यसको अवधि भर पर्छ ।

यस भाइरसको बारे हालसम्म भएको अध्ययनअनुसार यो भाइरस खोकी र हाँच्छ्युँ गर्दा निस्कने थुकको कणबाट मानिसमा सर्छ । संक्रमित व्यक्तिको खकार, थुक आदिबाट यो फैलन्छ । यो रोग लागेका व्यक्तिसँग अँगालो मार्दा, छुँदा, हात मिलाउँदा यसको संक्रमण सर्न सक्छ ।

संक्रमित व्यक्तिले खोक्दा वा हाँच्छ्युँ गर्दा थुकको कण सतहमा खसेमा त्यो सतह छोएर त्यो हातले अनुहार, नाक, आँखा वा मुख छुँदा पनि यो रो सर्छ । त्यसैले यो भाइरसबाट बच्न पनि कोरोनाकै स्वास्थ्य मापदण्ड अपनाउनुपर्ने चिकित्सक सल्लाह दिन्छन् ।

यो भाइरसले रोगप्रतिरोध क्षमता कम भएका व्यक्ति, बालबालिका, वृद्धवृद्धालाई बढी असर पार्ने देखिएको छ । त्यसैल वृद्ध र बालबालिकाका साथसाथै रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता न्यून भएकाहरु बढी जोखिममा छन् ।

उनीहरुलाई भिडभाडमा सकेसम्म नजान भन्नुपर्छ भने जानै पर्ने अवस्था आए मास्क प्रयोग गर्ने, साबुन पानीले हात धुने र सेनिटाइजरको प्रयोग गर्ने गर्नुपर्छ । साथै घरको कोहीमा रुघाखोकीको लक्षण देखा परेमा परिवारका सबै सदस्य सतर्क रहनुपर्छ ।

यसैगरी खोक्दा वा हाँच्छ्युँ गर्दा मुखमा रुमाल वा कपडा राख्न चिकित्सक सल्लाह दिन्छन् । साथै केही घण्टाको अन्तरमा साबुन पानीले कम्तीमा पनि २० सेकेन्डसम्म हात धुनुपर्छ ।

रुघा लागेमा मास्क अनिवार्य प्रयोग गर्नुका साथै घरमै बसेर आराम गर्नुपर्ने सुझाव चिकित्सकको छ । साथै एचएमपिभीको संक्रमण देखिएमा वा आशंका लागेमा आफ्ना जुठा भाँडाहरू अर्कालाई प्रयोग गर्न नदिनुहोस् र निर्मलीकरण गर्नुहोस् ।

हालसम्म यो भाइरसको लागि कुनै एन्टिभाइरल वा भ्याक्सिन बनेको छैन । कुनै औषधि पनि विकास नभइसकेकाले रुघा र ज्वरोका औषधि नै संक्रमितलाई दिइने गरेको छ ।